Η παραστάσεις της ανεργίας και του αισθήματος ανασφάλειας για το μέλλον συνθέτουν το κοινωνικό-οικονομικό φόντο της εκλογικής συμπεριφοράς και για τις πρόσφατες δημοτικές εκλογές. Ωστόσο, οι τοπικές εκλογές έχουν τη δική τους σχετική ιδιομορφία, η οποία έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι σε αυτές διαπλέκονται τα γενικά πολιτικά, κοινωνικά ή άλλα δεδομένα με τις τοπικές αντιθέσεις. Στην ουσία, στην ψήφο των δημοτικών εκλογών συναρθρώνονται τρία κριτήρια: το πολιτικό κριτήριο, το κομματικό κριτήριο και το προσωπικό κριτήριο.
Το πρώτο κριτήριο παραπέμπει στο πρόγραμμα του συνδυασμού ή του υποψηφίου δημάρχου. Αναφέρεται στη γενική πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει και στις επιμέρους πολιτικές τις οποίες θα εφαρμόσει. Το δεύτερο κριτήριο παραπέμπει στις πολιτικές δυνάμεις που στηρίζουν το συνδυασμό ή τον υποψήφιο. Το τρίτο, τέλος, κριτήριο παραπέμπει στην προσωπικότητα του υποψηφίου και στην προσωπική πολιτική του διεισδυτικότητα στην κοινωνία.

Τι συμπεράσματα προέκυψαν από τις προεκλογικές έρευνες πολιτικής συμπεριφοράς ως προς το νεολαιίστικο εκλογικό σώμα:

α) μιλώντας συνολικά και ενοποιώντας τρόπον τινα τα συμπεράσματα και για τους τρεις μεγάλους δήμους, φαίνεται ότι ο καθοριστικός παράγων επηρεασμού της ψήφου υπήρξε το πολιτικό κριτήριο. Η έμφαση με δυό λόγια αποδίδεται στο πρόγραμμα του υποψηφίου και του συνδυασμού, το οποίο αποτελεί και την προκρίνουσα μεταβλητή της εκλογικής επιλογής. Στην Αθήνα, το 39.4% των νέων ηλικίας 18-24 ετών και το 31.4% των ηλικίας 25-34 ετών έκαναν την τελική τους επιλογή με κριτήριο το πρόγραμμα (Διάγραμμα 4). Στη Θεσσαλονίκη η βαρύτητα του προγράμματος είναι πολύ μεγαλύτερη και έτσι το 46.8% των νέων ηλικίας 18-24 ετών ψήφισε με κριτήριο το πρόγραμμα, ενώ το ίδιο ποσοστό στους ηλικίας 24-35 ετών ανήλθε στο 42.6% (Διάγραμμα 5). Στον Πειραιά, τέλος, το 33.6% των νέων ηλικίας 18-24 ετών και το 43.8% των ηλικίας 25-34 ετών ψήφισε με κριτήριο το πρόγραμμα (Διάγραμμα 6).

Τα παραπάνω στοιχεία οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το πολιτικό στοιχείο με την ουσιαστική έννοια του όρου είναι απολύτως παρόν στο νεολαιίστικο εκλογικό σώμα. Πρόκειται για εκλογικό σώμα με ισχυρά και ταυτόχρονα ουσιαστικά στοιχεία πολιτικοποίησης.

β) το προσωπικό κριτήριο αποτελεί πλέον μια σοβαρή παράμετρο της εκλογικής συμπεριφοράς. Είναι ένα καινούργιο δεδομένο, που τροφοδοτείται από την προιούσα μείωση της επιρροής των κομμάτων στην κοινωνία, καθώς και την αποιδεολογικοποίηση των πολιτικών διαχείρισης που εφαρμόζονται. Δεν διαθέτει βέβαια ακόμα ανεξάρτητη δυναμική, μπορεί ωστόσο να επηρεάζει σημαντικά την ψήφο, κυρίως στο μέτρο που ατονούν τα άλλα κριτήρια, το "πολιτικό" και το "κομματικό". Το στοιχείο της προσωπικότητας καταγράφηκε ιδιαίτερα στην Αθήνα, όπου η υψηλή και οριζόντια δημοτικότητα του δημάρχου Δ.Αβραμόπουλου αποτελούσε ισχυρή παράμετρο της εκλογικής διαδικασίας. Ετσι, το 47.1% των νέων ηλικίας 18-24 ετών ψήφισε με βάση την προσωπικότητα, ενώ το ίδιο ποσοστό στους ηλικίας 25-34 έφθασε το 52.9% (Διάγραμμα 4). Στη Θεσσαλονίκη και στον Πειραιά, αντίθετα, το κριτήριο αυτό κυμάνθηκε σε σαφώς χαμηλότερα επίπεδα. Στη Θεσσαλονίκη με κριτήριο την προσωπικότητα του υποψηφίου δημάρχου ψήφισε το 27.6% των νέων ηλικίας 18-24 ετών και το 29.1% των νέων ηλικίας 25-34 ετών (Διάγραμμα 5). Στον Πειραιά, τα ποσοστά αυτά είναι 37.4% και 37.3% αντίστοιχα (Διάγραμμα 6).

Στο σημείο αυτό χρειάζεται να υπογραμμισθεί, ότι η ενίσχυση του προσωπικού κριτηρίου (της προσωπικότητας) συμβαδίζει με την ενίσχυση των στοιχείων της (τεχνοκρατικής) γνώσης των προβλημάτων και της αποτελεσματικότητας που πρέπει να χαρακτηρίζουν την προσωπικότητα αυτή. Οι επιθυμητές αυτές ιδιότητες εκ μέρους των πολιτών και κυρίως των νέων ψηφοφόρων λειτουργούν σε βάρος περισσότερο "ιδεολογικών" επιλογών (όπως π.χ. όραμα για την πόλη). Φαίνεται έτσι (Διάγραμμα 7), ότι στην Αθήνα και στην ηλικιακή κατηγορία 18-24 τα δεσπόζοντα χαρακτηριστικά του δημάρχου πρέπει να είναι η αποτελεσματικότητά του (να μπορεί να δίνει λύσεις στα προβλήματα - 65%) και η βαθειά γνώση των προβλημάτων που καλείται να αντιμετωπίσει (57.3%). Τα ίδια κριτήρια, με την προσθήκη του στοιχείου της δυναμικότητας, πρυτανεύουν και για την επόμενη ηλικιακή ομάδα των 25-34 ετών.
Στη Θεσσαλονίκη (Διάγραμμα 8) κυριαρχεί στην ηλικιακή ομάδα 18-24 ετών το κριτήριο της γνώσης των προβλημάτων (63.8%), της δυναμικότητας (46.4%) και της αποτελεσματικότητας (45.8%). Η ίδια σχέση καταγράφεται και στην επόμενη ηλικιακή ομάδα 25-34 ετών.
Στον Πειραιά, τέλος, (Διάγραμμα 9) επιβεβαιώνεται η ίδια ακριβώς κατανομή χαρακτηριστικών με τις δύο μεγαλύτερες πόλεις.

γ) Το κριτήριο της στήριξης από πολιτικές δυνάμεις βρίσκεται σαφώς σε υποχώρηση. Η κομματική ταύτιση που μέχρι το πρόσφατο παρελθόν αποτελούσε την ισχυρότερη μεταβλητή της εκλογικής συμπεριφοράς, υποχωρεί διαρκώς και κινείται, ιδίως στους νέους ψηφοφόρους, σε πολύ χαμηλά, πλέον, επίπεδα. Στην Αθήνα (Διάγραμμα 4) 9.6% των νέων ηλικίας 18-24 ετών ψήφισε με κριτήριο τις πολιτικές δυνάμεις και τις κομματικές αναφορές του δημοτικού συνδυασμού. Στους ηλικίας 25-34 ετών το ποσοστό αυτό βελτιώνεται και φθάνει το 13.1%. Στη Θεσσαλονίκη (Διάγραμμα 5) το ποσοστό των ηλικίας 18-24 ετών που ψήφισε με κριτήριο την πολιτική ταυτότητα των συνδυασμών και των υποψηφίων ήταν 15.4% και έφθασε το 20.9% στους νέους ηλικίας 25-34 ετών. Τέλος, στον Πειραιά (Διάγραμμα 6) εμφανίσθηκε στους νέους/ες 18-24 ετών το υψηλότερο ποσοστό ψήφου με βάση την πολιτική ένταξη (23.4%), για να επανέλθει ωστόσο σε χαμηλά επίπεδα (10.5%) στην επόμενη ηλικιακή ομάδα 25-34 ετών.

Η υποχώρηση της κομματικής ταύτισης εκτείνεται και στην υποχώρηση της παραταξιακής ταύτισης στο νεολαιίστικο εκλογικό σώμα. Η διάκριση Αριστεράς/Δεξιάς, διάκριση που χαρακτήρισε τη συγκρότηση και αναπαραγωγή όλων των ευρωπαικών κομματικών συστημάτων και εξακολουθεί να αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό της πολιτικής λειτουργίας, υποχωρεί σε σημαντικό βαθμό και με ταχείς ρυθμούς στη σημερινή κοινωνική κατηγορία της νεολαίας. Η αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα 1-10 Αριστεράς/Δεξιάς κατέδειξε ένα σημαντικό ποσοστό νέων που αρνείται να τοποθετηθεί σ'αυτήν ή δεν γνωρίζει να τοποθετηθεί (Διάγραμμα 10). Στην Αθήνα το ποσοστό αυτό έφθασε το 24.3% στις ηλικίες 18-24 ετών και 26.1% στις ηλικίες 25-34 ετών. Στη Θεσσαλονίκη έφθασε το 38.5% στους ηλικίας 18-24 ετών και το 20.3% στους ηλικίας 25-34 ετών. Στον Πειραιά τα αντίστοιχα ποσοστά έφθασαν το 17.7% και το 22.2%.
Δεν πρόκειται βέβαια για "αποπολιτικοποίηση" της νεολαίας, όπως θα συμπέραινε μια βιαστική εκτίμηση. Αλλωστε, δείχθηκε και παραπάνω (στο κριτήριο του πολιτικού προγράμματος) πως τα πολιτικά χαρακτηριστικά της νεολαιίστικης ψήφου είναι όχι μόνο υπαρκτά, αλλά και ισχυρά. Πρόκειται, ωστόσο, για μια πραγματική και συμβολική αποστασιοποίηση από το υπαρκτό κομματικό σύστημα (και κατά συνέπεια από τις ιδεολογικές του ακρογωνιαίες βάσεις). Η άρνηση ή η αδυναμία αυτοτοποθέτησης στην κλίμακα ενός ολοένα και διευρυνόμενου τμήματος της νεολαίας οδηγεί μάλλον στο συμπέρασμα της άρσης διαφοροποιητικών ιδεολογικών και πολιτικών κριτηρίων μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς. Η υπόθεση αυτή επιβεβαιώνεται, άλλωστε, και από το γεγονός ότι η μεγάλη μάζα των νέων που επιλέγει να αυτοτοποθετηθεί στην κλίμακα 1-10 Αριστεράς/Δεξιάς "πέφτει" με άνεση στο μέσον (δηλαδή το 5), επιλέγοντας ταυτόχρονα την "αποστασιοποίηση" και τις "ίσες αποστάσεις" (στην Αθήνα 38.8%, στη Θεσσαλονίκη 29.5%, στον Πειραιά 44.3%).