Οικονομική κατάσταση και τάσεις εκλογικής συμπεριφοράς

   
  

Ανάλυση του Χριστόφορου Βερναρδάκη

Μία από τις βασικές παραμέτρους της εκλογικής συμπεριφοράς στις σύγχρονες δημοκρατίες αποτελεί ο τρόπος με τον οποίον συσχετίζεται η οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών με την ψήφο. Είναι κοινός τόπος άλλωστε το γεγονός, ότι το εκλογικό αποτέλεσμα σε τελική ανάλυση καθορίζεται από την εσωτερική κατάσταση και δη την οικονομική (υπό ευρεία έννοια) κατάσταση των πολιτών. Ακόμα και η θετική εικόνα που μπορεί η κοινή γνώμη να διαμορφώνει για την εν γένει οικονομική κατάσταση της χώρας δεν αρκεί για να βαρύνει καταλυτικά στην πολιτική επιλογή των πολιτών αν δεν συνοδεύεται από μια αντίστοιχη θετική εικόνα για το εισοδηματικό-βιοτικό επίπεδο του νοικοκυριού και την πορεία της προσωπικής οικονομικής κατάστασης.

Παρατηρώντας λοιπόν τη σχέση μεταξύ σημερινού επιπέδου ζωής και πρόθεσης ψήφου, όπως καταγράφηκε στο τελευταίο Πολιτικό Βαρόμετρο του Ινστιτούτου V-PRC (Σεπτέμβριος '99), διαφαίνονται ορισμένες κρίσιμες τάσεις, τόσο ως προς την "ταξική" υφή της ψήφου όσο και ως προς την ροπή της εκλογικής βάσης των κομμάτων. Ας αναφερθεί κατ'αρχήν ότι η ελληνική κοινωνία κατανέμεται σήμερα ως προς το εισοδηματικό-βιοτικό της επίπεδο ως εξής: 10.7% αναφέρει πως "με το σημερινό του εισόδημα ζει άνετα", 40.2% αναφέρει πως "με το σημερινό του εισόδημα τα καταφέρνει", 29.2% αναφέρει πως "με το σημερινό του εισόδημα υπάρχει δυσκολία" και, τέλος, 17.2% αναφέρει πως "με το σημερινό του εισόδημα υπάρχει μεγάλη δυσκολία". Οι τέσσερις αυτές βασικές κοινωνικές κατηγορίες παρουσιάζουν αξιοσημείωτες διαφοροποιήσεις ως προς την εκλογική τους συμπεριφορά (Πίνακας 1).

ΠΙΝΑΚΑΣ 1
Προσωπική οικονομική κατάσταση σήμερα και πρόθεση ψήφου


 

«Με το σημερινό μου εισόδημα ζω άνετα»

«Με το σημερινό μου εισόδημα τα καταφέρνω»

«Με το σημερινό μου εισόδημα υπάρχει δυσκολία»

«Με το σημερινό μου εισόδημα υπάρχει μεγάλη δυσκολία»

ΠΑΣΟΚ

48.0%

39.7%

22.9%

17.0%

ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

25.6%

27.7%

43.2%

41.0%

ΚΚΕ

1.6%

5.1%

7.1%

7.5%

ΣΥΝ

7.2%

4.9%

2.9%

6.0%

ΔΗΚΚΙ

3.2%

4.7%

5.3%

11.5%

ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΙ

1.6%

0.9%

0.6%

-

ΠΟΛ.ΑΝ,

3.2%

-

1.5%

1.5%

ΑΛΛΟ ΚΟΜΜΑ

2.4%

3.8%

2.9%

3.5%


Πηγή: Ινστιτούτο V-PRC, Πολιτικό Βαρόμετρο (Σεπτέμβριος '99)

Παρατηρεί κανείς κατ'αρχήν μια εντυπωσιακή κοινωνική αντιστροφή μεταξύ ΠΑΣΟΚ και ΝΔ. Το κυβερνών κόμμα υπερτερεί σημαντικά στις δύο "καλύτερες" κοινωνικά ομάδες (μάλιστα στην πρώτη ομάδα εμφανίζεται να προηγείται της ΝΔ με διαφορά μεγαλύτερη των είκοσι ποσοστιαίων μονάδων!!), ενώ υστερεί, επίσης σημαντικά, στις δύο "χειρότερες". Το ένα κόμμα διεισδύει στην (ιστορική) κοινωνική-εκλογική βάση του άλλου, ανατρέποντας σχεδόν ριζικά τη μεταπολιτευτική εκλογική κοινωνιολογία, αλλά και προαναγγέλλοντας ενδεχομένως μια νέα διάταξη στο κομματικό σύστημα.
Αντίθετα, τα τρία κόμματα της Αριστεράς (ΚΚΕ, ΔΗΚΚΙ, ΣΥΝ) εξακολουθούν να βρίσκουν το κοινωνικό τους ακροατήριο στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Ειδικότερα μάλιστα στην περίπτωση του ΚΚΕ και του ΔΗΚΚΙ εύκολα κανείς μπορεί να παρατηρήσει, ότι ενισχύουν με γεωμετρική πρόοδο τις θέσεις τους όσο κατεβαίνουμε την κοινωνική κλίμακα. Το γεγονός αυτό δείχνει αφενός μεν ότι συγκροτούν ένα συνεκτικό και προσδιορισμένο κοινωνικά εκλογικό σώμα αφετέρου δε ότι αποτελούν ως προς το κοινωνικό τους ακροατήριο συμπληρωματικές πολιτικές δυνάμεις.

Ως προς την πορεία στους επόμενους μήνες της προσωπικής οικονομικής κατάστασης, το 2.5% των πολιτών πιστεύει ότι αυτή θα "βελτιωθεί πολύ", το 20.8% πιστεύει ότι θα "βελτιωθεί λίγο", το 52% πιστεύει ότι "θα παραμείνει στάσιμη", το 12% πιστεύει ότι θα "χειροτερεύσει λίγο" και το 7.5% ότι θα "χειροτερεύσει πολύ". Παρατηρώντας τις εκλογικές προθέσεις των παραπάνω κατηγοριών παρατηρεί κανείς δεδομένα αντίστοιχα με τα προηγούμενα (Πίνακας 2).

ΠΙΝΑΚΑΣ 2
Εκτίμηση για την πορεία της προσωπικής οικονομικής κατάστασης και πρόθεση ψήφου


 

«Θα βελτιωθεί πολύ»

«Θα βελτιωθεί λίγο»

«Θα παραμείνει στάσιμη»

«Θα χειροτερεύσει λίγο»

«Θα χειροτερεύσει πολύ»

ΠΑΣΟΚ

62.1%

44.2%

30.9%

15.0%

15.9%

Ν.Δ.

31.0%

26.0%

36.6%

41.4%

42.0%

ΚΚΕ

-

2.9%

6.6%

8.6%

6.8%

ΣΥΝ

-

6.2%

4.3%

3.6%

4.5%

ΔΗΚΚΙ

-

2.9%

6.4%

9.3%

8.0%

ΠΟΛ.ΑΝ.

-

3.7%

-

1.4%

2.3%

ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΙ

3.4%

-

0.8%

0.7%

1.1%

ΑΛΛΟ ΚΟΜΜΑ

3.4%

3.3%

2.5%

5.0%

4.5%


Πηγή: Ινστιτούτο V-PRC, Πολιτικό Βαρόμετρο (Σεπτέμβριος '99)

Το ΠΑΣΟΚ βρίσκει ένα αναμφισβήτητο προβάδισμα σε όσους πολίτες εκτιμούν θετικά την πορεία των προσωπικών οικονομικών τους, αλλά υστερεί, επίσης εντυπωσιακά, σε όσους εκτιμούν στασιμότητα ή επιδείνωση. Η ακριβώς αντίθετη φορά χαρακτηρίζει τη Ν.Δ., η οποία δείχνει να μετασχηματίζεται κοινωνιολογικά σε ένα "λαϊκό κόμμα".
Τα κόμματα της Αριστεράς ενισχύουν - φυσιολογικά - τις θέσεις τους στις ομάδες που εκτιμούν επιδείνωση ή στασιμότητα. Το σημαντικότερο ωστόσο στοιχείο είναι το γεγονός ότι η εκτίμηση για την πορεία των προσωπικών οικονομικών αποτελεί ένα βασικό προσδιοριστικό παράγοντα για την επερχόμενη εκλογική αναμέτρηση. Ο τρόπος με τον οποίον ο κάθε εκλογέας ατομικά θα προσλάβει την οικονομική συγκυρία θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό την έκβαση των εκλογών. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να υπάρχει η "κοινή αίσθηση" για την καλή πορεία της εθνικής οικονομίας, αλλά χρειάζεται η αίσθηση αυτή να προσλαμβάνεται από τον καθένα ατομικά με υλικό και απτό τρόπο. Είναι άλλωστε αυτό που δίδαξε η εμπειρία της Μεγάλης Βρετανίας, όπου το Συντηρητικό Κόμμα του Μέϊτζορ ηττήθηκε κατά κράτος, παρά το γεγονός ότι οι οικονομικοί δείκτες της χώρας ήταν θετικοί και η αίσθηση της κοινής γνώμης στις προεκλογικές δημοσκοπήσεις για την πορεία της εθνικής οικονομίας έδειχνε αποδοχή της γενικής κυβερνητικής πολιτικής.

Aρθρο στην ΗΜΕΡΗΣΙΑ - 16/10/1999