Δημοσκοπήσεις και Θεσμική Ρύθμιση: η θέση της VPRC

  
 

Η δημοσιοποίηση τις τελευταίες ημέρες πολιτικών ερευνών, μία εκ των οποίων φέρει την υπογραφή μας, δημιούργησε σοβαρό κύκλο εντάσεων και αντιπαραθέσεων σε ό,τι αφορά τις δημοσκοπήσεις και τη χρήση τους. Η απόπειρα 'κομματικοποίησης' των δημοσκοπήσεων, και στην ουσία η 'προληπτική απονομιμοποίησή τους', αποτελεί πλήγμα, τόσο για την ελεύθερη πληροφόρηση των πολιτών όσο και για την επιχειρηματική ελευθερία. Επιπλέον, εαν επικρατήσει θα επιφέρει αναπόφευκτα και την κομματικοποίηση των εταιρειών.

Αν και το ζήτημα της λειτουργίας των δημοσκοπήσεων έχει τεθεί εδώ και καιρό επιτακτικά, δυστυχώς τα αποτελέσματα αυτής της συζήτησης κάθε άλλο παρά ικανοποιητικά μπορεί να θεωρηθούν. Δεν χρειάζεται βεβαίως να επιχειρηματολογήσουμε γιατί η εξέλιξη αυτή εμπεριέχει κινδύνους, τόσο για την ποιότητα της δημοκρατίας όσο και για την επιστημονική έρευνα.

Το μεγάλο ζητούμενο για όλους μας - εταιρείες δημοσκοπήσεων, πολιτικά κόμματα, ΜΜΕ, επιστημονική κοινότητα - είναι να διασφαλίσουμε με απόλυτο τρόπο τη διαφάνεια στο χώρο των δημοσκοπήσεων και των πολιτικών ερευνών. Τουλάχιστον, για εκείνες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας και γίνονται αντικείμενο δημόσιου διαλόγου. Είναι ο μόνος τρόπος ώστε να αποφευχθούν τα φαινόμενα χειραγωγικής χρήσης τους, τα οποία σε στιγμές έντασης της πολιτικής σκηνής διογκώνονται σε επικίνδυνο βαθμό.

Πάγια θέση της εταιρείας μας, αλλά και του ΣΕΔΕΑ, αποτελεί η θεσμική ρύθμιση του πλαισίου των υπό δημοσιοποίηση πολιτικών ερευνών. Σήμερα, πέραν της αυτοδέσμευσης των εταιρειών δημοσκοπήσεων σε κανόνες ορθής συλλογής δεδομένων και σε κανόνες δημοσιοποίησης της ταυτότητας της έρευνας, δεν υφίσταται καμία άλλη διαδικασία ελέγχου αυτού του πλαισίου. Ενδεικτικά:
  • Καμία επίσημη, ή ανεπίσημη αρχή δεν γνωμοδοτεί ούτε ελέγχει επιστημονικά τη δειγματοληψία των ερευνών, καθώς επίσης τις τεχνικές του ερωτηματολογίου και της κάλπης, ή τις σταθμίσεις του δείγματος.
  • Καμία επίσημη, ή ανεπίσημη αρχή δεν αποτρέπει τη δημοσίευση τηλεφωνικής πρόθεσης ψήφου, η οποία μάλιστα δημοσιεύεται ισοδύναμα και συγκριτικά με άλλες μεθοδολογίες.
  • Κανείς, επίσης, δεν ελέγχει το επιχειρηματικό καθεστώς των εταιρειών πολιτικών δημοσκοπήσεων, ή τις ενδεχόμενες σχέσεις τους με εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε άλλους κλάδους και μπορεί να έχουν ίδια συμφέροντα στην πολιτική αντιπαράθεση.
  • Κανείς δεν ελέγχει το βαθμό "εξάρτησης" των εταιρειών από το κράτος και τους λογαριασμούς του δημοσίου, ώστε να αποτρέψει επιπλέον και τάσεις ενδεχόμενης μονοπωλιοποίησης της αγοράς.
  • Κανένας, τέλος, κώδικας δεοντολογίας δεν δεσμεύει τα ΜΜΕ ως προς τη δημοσίευση, ή τη χρήση των ερευνών (πχ. διαρροές και προδημοσιεύσεις, αυθαίρετες συγκρίσεις, επιλεκτικός τρόπος παρουσίασης, κλπ.)


Η διαφάνεια και η θεσμική ρύθμιση είναι ο μόνος τρόπος για να προστατευθεί το έργο των εταιρειών δημοσκοπήσεων και να κριθεί με όρους επιστημονικούς (και όχι πολιτικούς). Είναι, επίσης, ο μόνος τρόπος ώστε να αποτραπούν στο μέλλον οι απαράδεκτες πολιτικές συσχετίσεις των αποτελεσμάτων ερευνών με πολιτικά ή οικονομικά συμφέροντα, αλλά και ο μόνος τρόπος που θα απέτρεπε τον οποιονδήποτε επιχειρούσε να χειραγωγήσει αποτελέσματα ερευνών. Επιπλέον, θα ενίσχυε σοβαρά τον ΣΕΔΕΑ στην προσπάθεια που καταβάλλει τα τελευταία χρόνια για τη δυνατόν μεγαλύτερη αξιοπιστία του κλάδου μας και τον καλύτερο αυτοέλεγχο.

Εφ'όσον όλοι/ες διαπιστώνουν την υπερδιόγκωση της πολιτικής δύναμης των δημοσκοπήσεων και της επιρροής που μπορεί να ασκήσουν στη λειτουργία της δημοκρατίας, πιστεύουμε ότι θα έπρεπε να προχωρήσουμε μέσα από μια σοβαρή συζήτηση στη θέσπιση γενικών κανόνων δεοντολογίας στους οποίους όλοι (κόμματα, πολιτικοί, ΜΜΕ, εταιρείες ερευνών) να προσχωρήσουμε. Καμία ευνομούμενη Πολιτεία δεν μπορεί να αφήσει το δημοκρατικό αυτό καθήκον μόνον στην αυτορρύθμιση της αγοράς και στον 'πατριωτισμό' των ιδιοκτητών των εταιρειών δημοσκοπήσεων. Πλην της απόλυτης διαφάνειας, δεν υπάρχει κανένας άλλος "μαγικός" τρόπος, ώστε να μην εγείρονται αμφιβολίες και υποψίες στην κοινή γνώμη κάθε φορά που δημοσιοποιείται μία έρευνα. Προτάσεις και ιδέες για το πως θα μπορούσε να προχωρήσει η θεσμική ρύθμιση υπάρχουν πολλές. Είναι σημαντικό σήμερα να εκφρασθεί η βούληση για κάτι τέτοιο από τις εταιρείες δημοσκοπήσεων, τα πολιτικά κόμματα της χώρας, το ΕΡΣ, τα ΜΜΕ, καθώς και τις επαγγελματικές ενώσεις των δημοσιογράφων.

Βεβαίως, δεν είναι δυνατόν να παρακολουθήσει κανείς αδρανής την εξέλιξη των πραγμάτων έως ότου προωθηθεί η ιδέα της θεσμικής ρύθμισης. Η VPRC έχοντας υπ'όψιν όσα ειπώθηκαν, ή υπονοήθηκαν τις προηγούμενες ημέρες, ακόμα και από τα πλέον επίσημα χείλη, αλλά και θέλοντας να συμβάλλει υπεύθυνα, υποβάλλει την παρακάτω πρόταση:

Να συμφωνηθεί από τώρα, ότι όλες οι έρευνες που θα δημοσιοποιούνται εφεξής θα ελέγχονται μεθοδολογικά και επιστημονικά από ανεξάρτητη Επιτροπή, αποτελούμενη από εκπροσώπους των κομμάτων, της Βουλής, των ΜΜΕ, των δημοσιογραφικών ενώσεων, των εταιρειών δημοσκοπήσεων και ειδικών εμπειρογνωμόνων (καθηγητών στατιστικής και πολιτικής επιστήμης). Οι έλεγχοι να είναι πλήρεις, αρχής γενομένης από το πρωτογενές υλικό (ερωτηματολόγια) και φθάνοντας έως το ηλεκτρονικό αρχείο. Τα πορίσματα του επιστημονικού και μεθοδολογικού ελέγχου να δημοσιοποιούνται.

Επιπλέον, και σε ό,τι μας αφορά ειδικότερα, η VPRC δηλώνει ότι εφεξής, κάθε πολιτική έρευνα που θα διενεργεί και η οποία θα δημοσιοποιείται, θα κατατίθεται προς έλεγχο στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής.

Πιστεύουμε ότι τα ζητήματα της θεσμικής ρύθμισης μας αφορούν όλους. Για το λόγο αυτό σας απευθύνουμε την επιστολή αυτή και είμαστε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε περαιτέρω διευκρίνηση και συζήτηση.